Ataerkillik
Etimoloji: Yunanca patḗr (“baba”) ve arkhḗ (“yönetim, otorite”) öğelerinden türetilmiş modern karşılaştırmalı terim.
Kavramsal Tanım
Aile, akrabalık, ekonomi veya siyasal kurumlarda erkeklerin, özellikle de belirli erkek gruplarının, ayrıcalıklı otorite konumları elde ettiği toplumsal düzenleri açıklamak için kullanılan kavram.
Tarihsel ve Bilimsel Analiz
Ataerkillik yalnızca babanın aile içindeki yetkisini değil, mülkiyet, miras, iş bölümü, hukuk ve siyasal temsil gibi alanlarda erkek egemenliğinin nasıl kurulduğunu incelemek için de kullanılır. Ancak tek biçimli bir “ataerkil toplum” modeli yoktur. Kadınların hakları, mülk sahibi olma biçimleri, dinsel rolleri ve yönetime katılımı aynı toplumun farklı dönemlerinde değişebilir. Erkeklerin egemen olduğu kurumların varlığı, her erkeğin her kadından güçlü olduğu anlamına da gelmez.
Ataerkillik; babasoyluluk (soyun baba hattından izlenmesi) ve babayurtluluk (evlilikten sonra erkeğin ailesi çevresinde ikamet) ile ilişkili olabilir ama bunların eşanlamlısı değildir. Benzer şekilde anasoyluluk da otomatik olarak kadınların siyasal iktidarı elinde tuttuğu “anaerkillik” anlamına gelmez. Arkeolojik bir mezarda erkeklere ait silah bulunması veya kadın figürlerinin çokluğu da tek başına bütün bir toplumun iktidar ilişkilerini kanıtlamaz.
Tarihsel Arka Plan & Dönemselleştirme
Terim antik ve modern aile otoritesi tartışmalarıyla ilişkilidir; toplumsal cinsiyet tarihçiliği ve antropoloji içinde daha geniş bir çözümleyici anlam kazanmıştır. Farklı tarihsel toplumlarda kadınların miras hakları, çalışma alanları, hukuki ehliyetleri ve temsil biçimleri karşılaştırılarak iktidarın somut düzenekleri araştırılır. Bu nedenle tarih öncesinden bugüne değişmeden süren tek bir ataerkillik anlatısı yerine, yerel ve dönemsel kurumların incelenmesi tercih edilmelidir.
Kaynakça & Referanslar
- • The Creation of Patriarchy - Gerda Lerner (1986), Oxford University Press
- • Anthropological Perspectives on Kinship - Ladislav Holy (1996), Pluto Press