Transliterasyon
Etimoloji: Latince trans- (“öteye, karşıya”) ve littera (“harf”) öğelerinden türetilmiş modern terim.
Kavramsal Tanım
Bir yazı sistemindeki harf veya işaretlerin, belirli ve tutarlı bir eşleştirme düzeniyle başka bir yazı sisteminin işaretlerine aktarılması.
Tarihsel ve Bilimsel Analiz
Transliterasyonun hedefi bir metni okuyucunun telaffuzuna göre yeniden yazmak değil, özgün yazı işaretlerini mümkün olduğu kadar düzenli biçimde karşılamaktır. Bu yüzden bilimsel transliterasyonda yaygın Türkçe yazımdan farklı harfler, noktalama işaretleri veya üst simgeler kullanılabilir. Birden fazla özgün işaretin tek harfle gösterilmesi, geri dönüştürme olanağını azaltabilir; kullanılan sistem açıkça belirtilmelidir.
Transliterasyon ile transkripsiyon aynı kavram değildir. İlki yazı birimlerini, ikincisi kullanımına göre seslerin veya konuşmanın gösterimini öne çıkarabilir. Çeviri ise sözcüklerin anlamını başka bir dile aktarmaktır. Örneğin Arap harfli tarihsel bir kelimenin Latin harflerine aktarılması, kelimenin bugünkü Türkçe karşılığının verilmesiyle özdeş değildir.
Tarihsel Arka Plan & Dönemselleştirme
Yazı sistemleri arasında aktarım çok eski olmakla birlikte standart transliterasyon tabloları modern filoloji, kütüphanecilik ve uluslararası bibliyografyada önemli hâle geldi. Semitik diller, Yunanca, Sanskritçe ve başka dillerin bilimsel yayınlarında farklı sistemler kullanılır. ABD Kongre Kütüphanesi ve American Library Association'ın ALA-LC tabloları, kataloglama için oluşturulmuş standartlaştırma örneklerindendir. Tarihsel metin yayınında uygulanan sistemin başta açıklanması gerekir.
Kaynakça & Referanslar
- • ALA-LC Romanization Tables - Library of Congress ve American Library Association
- • A Dictionary of Linguistics and Phonetics - David Crystal (2008), 6. baskı, Blackwell