← Keşif Haritası'na Dön

Ani

Arpaçay vadisi kıyısında Ermeni Bagratuni, Bizans, Şeddadî, Gürcü ve Selçuklu mimari katmanlarını bir arada barındıran Orta Çağ İpek Yolu metropolü.

Neden Önemli?

Ani, MS 961'de Ermeni Bagratuni Krallığı'nın başkenti olmasından itibaren Kafkasya, Anadolu ve İran arasındaki ticaret yollarının kesişiminde büyüyerek Orta Çağ dini ve askeri taş mimarisinin en özgün yeniliklerinin denendiği bir merkeze dönüştü.

Trdat tarafından inşa edilen Ani Katedrali'nden (sonradan Fethiye Camii) Bizans hakimiyeti, Kürt kökenli Şeddadî emirlerinin yaptırdığı Anadolu'nun en erken camilerinden Ebu'l Menuçehr Camii'ne, Gürcü ve Selçuklu dönemi yapılarına kadar çok dilli ve çok dinli bir sınır kentinin tüm katmanlarını korur.

Bildiklerimiz

  • Kuzeydeki çift sıralı Aslanlı Kapı sur sistemi MS 10. yüzyıl sonunda Kral II. Smbat tarafından inşa ettirildi.
  • Mimar Trdat'ın MS 1001'de tamamladığı Ani Katedrali'nde kullanılan sivri kemer ve demet paye çözümleri, Orta Çağ mimarlık tarihinde erken yapısal örnekler arasında sayılır.
  • 1064'te Sultan Alparslan'ın kenti almasının ardından Şeddadî emiri Menuçehr tarafından yaptırılan Ebu'l Menuçehr Camii, çok kültürlü kentsel dokunun İslami katmanını temsil eder.
  • Sur duvarlarındaki ve yapılardaki Ermenice, Arapça, Gürcüce ve Farsça kitabeler vergi kararlarından vakıf bağışlarına kadar kentin idari tarihini belgeler.

Tartışılanlar

  • Kentin zirve dönemindeki nüfusu: Orta Çağ kroniklerinde geçen "100.000 nüfus / 1001 kilise" ifadelerinin retorik abartı olduğu, arkeolojik yerleşim alanının ve yeraltı kaya mekanlarının gerçek kapasitesinin daha mütevazı olduğu değerlendiriliyor.
  • Kentin terk edilişi: 1319 depremi tek başına ani bir son getirmemiş; Moğol seferleri, İpek Yolu güzergâhlarının değişmesi ve siyasi istikrarsızlıklarla 17. yüzyıla yayılan çok nedenli bir gerileme yaşanmıştır.
Kars Ani Arkeolojik Alanı'ndaki Ani Katedrali (Fethiye Camii) ve Orta Çağ kent dokusu.
Kars Ani Arkeolojik Alanı'ndaki Ani Katedrali (Fethiye Camii) ve Orta Çağ kent dokusu., Panegyrics of Granovetter · Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)

Araştırma Tarihi

  1. 961

    Bagratuni Kralı III. Aşot başkenti Kars'tan Ani'ye taşıdı.

  2. 1045–1064

    Kent önce Bizans İmparatorluğu yönetimine, 1064'te Büyük Selçuklu ve ardından Şeddadî idaresine geçti.

  3. 1892–1917

    Nikolay Marr başkanlığında ilk sistemli arkeolojik kazılar ve mimari belgeleme çalışmaları yürütüldü.

  4. 2016

    Ani Arkeolojik Alanı UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne tescil edildi.

  5. 2019

    Kafkas Üniversitesi'nden Muhammet Arslan başkanlığında yeni dönem Türk kazı ve koruma çalışmaları hız kazandı.