Arslantepe Höyüğü
MÖ 4. binyıl sonuna tarihlenen kerpiç saray kompleksi, binlerce mühür baskısı ve erken metal silahlarıyla devletleşmenin doğuşunu belgeleyen höyük.
Neden Önemli?
Arslantepe, henüz yazının kullanılmadığı MÖ 3300–3000 evresinde (VIA tabakası) tapınaklar, depolar, kabul salonu ve idari koridorlardan oluşan anıtsal kerpiç saray kompleksiyle bürokrasinin ve merkezi iktidarın kökenlerini somutlaştırıyor.
Kapı sürgülerine ve kaplara vurulmuş binlerce kil mühür baskısı (kretula), işçilere yapılan erzak dağıtımının merkezi olarak denetlendiğini gösterirken; arsenikli bakırdan dökülmüş ve gümüş kakmalarla süslenmiş kılıç ve mızrak uçları erken siyasi otoritenin askeri boyutuna ışık tutuyor.
Bildiklerimiz
- MÖ 3300–3000 tarihli kerpiç saray kompleksinde duvar resimleri, iki tapınak, erzak depoları ve 2.000'den fazla kil mühür baskısı bulundu.
- Sarayda bulunan 9 kılıç ve 12 mızrak ucu, dünyada bilinen en erken kılıç örnekleri arasında yer alıyor.
- Sarayın yangınla yıkılmasının hemen ardından (MÖ ~3000), Doğu Anadolu–Kafkasya bağlantılı göçebe gruplarla ilişkili zengin "Kral Mezarı" inşa edildi.
- Geç Hitit (Demir Çağı) evresinde kent "Melid" krallığının başkenti oldu ve kapıları aslan heykelleriyle donatıldı.
Tartışılanlar
- MÖ 4. binyıl sonundaki merkezi yeniden dağıtım sisteminin tam anlamıyla bir "devlet" mi yoksa Mezopotamya (Uruk) etkili karmaşık bir şeflik mi olduğu.
- Saray kompleksinin büyük bir yangınla sona ermesinde iç toplumsal ayaklanma ile Transkafkasya kökenli dış grupların rolü.
- "Kral Mezarı"ndaki insan kurbanı olarak yorumlanan iskeletlerin statüsü ve gömü ritüelinin kökeni.
Araştırma Tarihi
1932–1939
Louis Delaporte başkanlığındaki Fransız ekibi Geç Hitit dönemi kapı aslanlarını ve kabartmalarını ortaya çıkardı.
1961
Roma La Sapienza Üniversitesi'nden Salvatore Puglisi ve Alba Palmieri sistemli stratigrafik kazıları başlattı.
1990–2019
Marcella Frangipane yönetimindeki kazılarda MÖ 4. binyıl kerpiç saray kompleksi ve Kral Mezarı tamamen açığa çıkarıldı.
2021
Arslantepe Höyüğü, UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne tescil edildi.