Hierapolis (Pamukkale)
Kalsiyum karbonatlı termal traverten terasların üzerinde yükselen Roma tiyatrosu, devasa nekropolü, Ploutonion'u ve Aziz Filipus Martyrium'uyla şifa ve hac kenti.
Neden Önemli?
Çürüksu (Lykos) Vadisi'ne bakan fay hattı üzerindeki sıcak su kaynakları ve beyaz traverten teraslar üzerinde MÖ 2. yüzyılda Bergama kralları tarafından kurulan Hierapolis, Roma İmparatorluk Dönemi'nde termal sularıyla ünlü bir şifa merkezi olduğu kadar yün boyamacılığı ve tekstil üretimiyle de zenginleşmiş bir sanayi kentiydi.
Şifa bulmak umuduyla kente gelip burada vefat eden binlerce insanın mezar yazıtlarını barındıran Anadolu'nun en geniş korunmuş nekropollerinden biri, sismik karbondioksit gazı çıkan yeraltı tanrısı kutsal alanı (Ploutonion) ve MS 5. yüzyılda havari Filipus adına inşa edilen sekizgen planlı Martyrium, kentin doğal jeolojisi ile inanç tarihi arasındaki kopmaz bağı belgeler.
Bildiklerimiz
- Severuslar döneminde (MS 3. yüzyıl başı) yeniden düzenlenen tiyatronun sahne binası (scaenae frons), Apollon ve Artemis mitolojisini anlatan kabartmalarıyla ayağa kaldırıldı.
- İtalyan kazı heyeti 2013'te Apollon Tapınağı'nın bitişiğinde, antik yazarlar Strabon ve Cassius Dio'nun "içine giren kuşların boğularak öldüğü cehennem kapısı" olarak tarif ettiği Ploutonion mağarasını ve Kerberos heykelini ortaya çıkardı.
- Kuzey Nekropolü'ndeki tüccar Flavius Zeuxis'in mezarında yer alan ve İtalya'ya 72 kez deniz yolculuğu yaptığını belirten yazıt ile su gücüyle çalışan ikiz mermer/taş kesme makinesi kabartması Roma iktisat tarihinin en ünlü belgelerindendir.
- Büyük Roma Hamamı yapısı bugün Hierapolis Arkeoloji Müzesi olarak hizmet veriyor.
Tartışılanlar
- Ploutonion'daki rahiplerin (Galloi) zehirli karbondioksit gazından etkilenmeden mağaraya nasıl girdikleri (güncel gaz ölçümleri, ağır CO2 gazının zeminde tabaka oluşturduğunu; boyu yüksekte kalan rahiplerin nefes tutarak veya yüksek taşlar üzerinde durarak gösteri yaptığını ortaya koydu).
- Aziz Filipus'a atfedilen mezar yapısı ile 5. yüzyıl sekizgen Martyrium'u arasındaki erken Hristiyan hac organizasyonunun tarihsel evreleri.
Araştırma Tarihi
1887
Carl Humann başkanlığındaki Alman araştırma ekibi kentin planını çıkardı ve yazıtları yayımladı.
1957
Torino Üniversitesi'nden Paolo Verzone başkanlığında İtalyan Arkeoloji Heyeti'nin kesintisiz Hierapolis kazı ve restorasyon çalışmaları başladı.
1988
"Hierapolis-Pamukkale" hem kültürel hem doğal kriterlerle UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı.
2000–2024
Francesco D'Andria ve ardından Grazia Semeraro yönetiminde Frontinus Caddesi, Tiyatro sahne binası, Aziz Filipus alanı ve Ploutonion restore edilerek açıldı.