Milet (Miletos)
Doğa felsefesinin (Thales, Anaksimandros, Anaksimenes) ve ızgara kent planlamasının doğduğu, dört limanlı antik İyonya metropolü.
Neden Önemli?
Antik Çağ'da Büyük Menderes (Maiandros) Körfezi'ne uzanan bir yarımada üzerinde dört korunaklı limana sahip olan Milet, Karadeniz ve Akdeniz'de kurduğu onlarca koloniyle İyonya'nın en güçlü deniz ticaret merkezi oldu; bu kozmopolit ortamda MÖ 6. yüzyılda Thales, Anaksimandros, Anaksimenes ve Hekataios ile Batı doğa felsefesi ve coğrafyacılığı doğdu.
MÖ 494'teki Pers yıkımının ardından Miletli Hippodamos'un ilkeleriyle yeniden kurulan kent, dik kesişen sokakları, Kuzey ve Güney agoraları, Didyma'daki Apollon Tapınağı'na bağlanan Kutsal Yol'un başlangıcı olan Delphinion'u ve 1404 tarihli Menteşeoğulları dönemi İlyas Bey Külliyesi'yle şehircilik tarihinin temel referanslarından biridir.
Bildiklerimiz
- Athena Tapınağı çevresindeki derin tabakalarda Girit (Minos) ve Miken seramiği ile Hitit kaynaklarında geçen "Millawanda" kentine işaret eden Tunç Çağı surları bulundu.
- Helenistik dönemde inşa edilip Roma'da 15.000 kişilik kapasiteye çıkarılan Milet Tiyatrosu, korunmuş tonozlu galerileriyle Batı Anadolu'nun en görkemli sahne yapılarından biridir.
- Milet Piyasa Kapısı (Market Gate) 20. yüzyıl başında Berlin Bergama Müzesi'ne götürülmüştür.
- Büyük Menderes'in taşıdığı alüvyonlar yüzünden eski yarımada bugün denizden yaklaşık 8–10 kilometre içeride, ovada kalmıştır.
Tartışılanlar
- Geç Tunç Çağı'nda Milet'in (Millawanda) doğrudan Miken (Ahhiyawa) yerleşimcilerinin kolonisi mi yoksa Miken kültürünü benimsemiş yerel ağırlıklı bir Anadolu kenti mi olduğu.
- MÖ 479 sonrası yeniden inşada ızgara planın tamamının tek seferde mi uygulandığı yoksa Helenistik döneme yayılan aşamalı bir genişleme mi olduğu.
Araştırma Tarihi
1899–1913
Theodor Wiegand başkanlığında Berlin Müzeleri adına yürütülen kazılarda kentin ızgara planı ve kamu binaları ortaya çıkarıldı.
1938
Carl Weickert yönetiminde Athena Tapınağı çevresindeki Tunç Çağı katmanları araştırıldı.
1955–2011
Gerhard Kleiner, Wolfgang Müller-Wiener ve Volkmar von Graeve dönemlerinde Arkaik Milet (Kalabaktepe ve Zeytintepe) ile liman jeoarkeolojisi incelendi.
2018
Hamburg Üniversitesi'nden Christof Berns başkanlığında çalışmalar sürdürüldü.