Priene
Samsun Dağı yamacında teraslar üzerine kurulan kusursuz ızgara planı, Athena Tapınağı ve çatısına kadar korunmuş meclis binasıyla Helenistik şehircilik modeli.
Neden Önemli?
Büyük Menderes'in alüvyonları eski limanını doldurunca MÖ 350 civarında Mykale (Samsun) Dağı'nın sarp güney yamacında sıfırdan yeniden inşa edilen Priene, Roma döneminde büyük imar değişikliklerine uğramadığı için Helenistik dönem ızgara (Hippodamos) kent planlamasını ve standart konut mimarisini en saf haliyle koruyan antik kenttir.
Halikarnassos Mausoleumu'nun mimarı Pytheos tarafından tasarlanan İyon düzenindeki Athena Polias Tapınağı (Büyük İskender'in inşa masrafını üstlendiği yazıtla belgelenmiştir), 640 kişilik taş oturma sıraları eksiksiz korunan Bouleuterion (Meclis Binası) ve ön sıradaki koltuklarıyla Helenistik Tiyatro klasik mimarlık tarihinin ders kitabı örnekleridir.
Bildiklerimiz
- Dik yamaçta doğu-batı yönlü düz ana caddeler ile bunları dik kesen merdivenli dar sokaklar eşit büyüklükte konut adaları (insula) oluşturur.
- Athena Tapınağı'nın Büyük İskender tarafından adandığını belirten ünlü mermer blok 19. yüzyılda Londra'daki British Museum'a götürüldü.
- Kentin mermer taş döşeli yağmur suyu ve kanalizasyon altyapısı ile kutsal su yasaları yazıtlarla belgelenmiştir.
Tartışılanlar
- MÖ 4. yüzyıl ortasındaki yeniden kuruluş öncesinde Arkaik Priene'nin tam olarak nerede yer aldığı (alüvyon ovasının altında henüz kesin yeri tespit edilemedi).
- Kentin yeni planında tüm konut parsellerinin başlangıçta eşit büyüklükte dağıtılmasının demokratik vatandaşlık idealiyle ne ölçüde örtüştüğü ve Helenistik dönemde zengin evlerinin birleşmesiyle nasıl değiştiği.
Araştırma Tarihi
1765–1869
Londra merkezli Dilettanti Cemiyeti (Richard Chandler ve ardından Richard Popplewell Pullan) Athena Tapınağı'nda ilk inceleme ve kazıları yaptı.
1895–1899
Carl Humann ve Theodor Wiegand yönetiminde Berlin Müzeleri ekibi kentin neredeyse tüm kamu ve konut adalarını açığa çıkardı.
1998–2013
Frankfurt Üniversitesi'nden Wulf Raeck başkanlığında yeni dönem stratigrafik ve koruma çalışmaları yürütüldü.
2018
Priene Arkeolojik Alanı UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı; kazı başkanlığı Bursa Uludağ Üniversitesi'nden İbrahim Hakan Mert'e geçti.