Troya
Çanakkale Boğazı girişinde MÖ 3000'den MS 500'e uzanan dokuz ana yerleşim katmanıyla Ege, Anadolu ve Balkanlar arasındaki geçişi belgeleyen antik kent.
Neden Önemli?
Troya, Çanakkale Boğazı'nın güney girişinde üst üste biriken 3.500 yıllık stratigrafisiyle Erken Tunç Çağı kalesinden Geç Tunç Çağı bölgesel merkezine (Hitit kaynaklarındaki Wilusa) ve Helenistik-Roma kenti İlion'a uzanan kesintisiz bir referans dizisi sunar.
Aynı zamanda Homeros'un İlyada destanıyla kurulan tarihsel bağ nedeniyle modern arkeolojinin doğuşuna, kazı yöntemlerinin evrimine ve edebi/mitolojik anlatılar ile maddi arkeolojik kanıtların nasıl ayrıştırılması gerektiğine dair temel bir laboratuvar niteliğindedir.
Bildiklerimiz
- Hisarlık Tepesi'nde Erken Tunç Çağı'ndan Doğu Roma dönemine kadar uzanan dokuz ana yerleşim katmanı (ve 2019'da tanımlanan Troya 0 evresi) belgelendi.
- Heinrich Schliemann'ın "Priamos Hazinesi" adını verdiği altın ve metal buluntular aslında Homeros'un döneminden yaklaşık bin yıl daha eski olan Troya II (Erken Tunç Çağı) katmanına aittir.
- Troya VI ve VIIa (Geç Tunç Çağı) evrelerinde güçlü taş surlarla çevrili bir sitadel ve onun güneyinde hendekle korunan bir aşağı şehir bulunuyordu.
- Hitit çivi yazılı belgelerinde geçen Batı Anadolu krallığı "Wilusa", dilbilimsel ve coğrafi verilerle Troya (Wilios/İlios) ile ilişkilendiriliyor.
Tartışılanlar
- Homeros'un İlyada destanında anlatılan tekil "Troya Savaşı"nın tarihsel gerçekliği: Arkeolojik yıkım ve yangın izleri (Troya VIh/VIIa) savaş, deprem veya iç karışıklık olasılıklarını gösterir; destandaki olayları birebir doğrulamaz.
- Geç Tunç Çağı'nda aşağı şehrin nüfus yoğunluğu ve sur/hendek sisteminin tam kapsamı üzerine süren metodolojik tartışmalar.
- Troya VIh'nin yıkımında depremin mi yoksa insan eliyle tahribatın mı belirleyici olduğu.
Araştırma Tarihi
1863–1865
Frank Calvert, Hisarlık Tepesi'nin antik İlion/Troya olduğunu belirleyip ilk sondajları yaptı.
1870–1890
Heinrich Schliemann (ve ardından Wilhelm Dörpfeld) büyük yarmalarla katmanları ve hazine buluntularını ortaya çıkardı.
1932–1938
Carl Blegen yönetimindeki Cincinnati Üniversitesi ekibi modern stratigrafik ayrımı kurdu.
1988–2012
Manfred Korfmann (ve ardından Ernst Pernicka) aşağı şehir jeofizik araştırmalarını ve yeni dönem kazılarını yürüttü.
1998
Troya Arkeolojik Alanı UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı; 2018 yılında Troya Müzesi açıldı.
2014
Kazı başkanlığı Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nden Rüstem Aslan'a geçti.