Xanthos (Ksantos)
Dikme taş mezar anıtları (Harpy ve Nereidler), Likçe-Yunanca yazılı dikilitaşı ve bağımsızlık direnişleriyle Likya Birliği'nin başkenti.
Neden Önemli?
Eşen Çayı'na (antik Xanthos Nehri) hakim iki tepe üzerinde kurulan Xanthos (Likçe adıyla Arñna), Likya uygarlığının en büyük idari merkezi ve Likya Birliği'nin başkentlerinden biriydi; yüksek taş payeler üzerine yerleştirilen Harpy Mezarı ve tapınak cepheli Nereidler Anıtı Anadolu-Yunan-Pers sanat etkileşiminin başyapıtlarıdır.
Kuzeydeki agora kenarında yükselen "Yazılı Dikilitaş" (Xanthos Steli), üzerinde bulunan 250 satırı aşkın Likçe, Milyasca (Likçe B) ve Yunanca metinle Anadolu'nun yerel Hint-Avrupa dillerinden Likçenin en uzun yazılı belgesini oluşturur.
Bildiklerimiz
- Roma tiyatrosunun hemen yanında yükselen Harpy Anıtı ve Aslanlı Mezar gibi dikme (paye) mezarlar, Likya yönetici sınıfının ölü gömme geleneğini yansıtır.
- 1840'larda Charles Fellows tarafından Nereidler Anıtı'nın ve Harpy Mezarı'nın kabartmaları Londra'daki British Museum'a götürüldü; alandaki Harpy kabartmaları alçı kopyadır.
- Roma İmparatorluk Dönemi'nde kent büyük bir tiyatro, agoralar, sütunlu cadde ve Erken Hristiyanlıkta geniş mozaikli bir piskoposluk bazilikasıyla donatıldı.
- Xanthos ve 4 km güneybatısındaki kutsal merkezi Letoon, 1988'de tek bir ortak dosya olarak UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı.
Tartışılanlar
- Herodotos ve Appianos'un aktardığı, Xanthos halkının MÖ 540'ta Pers komutanı Harpagos'a ve MÖ 42'de Romalı Brutus'a teslim olmamak için kadın ve çocuklarını akropolde yakıp topluca intihar ettiği yönündeki antik anlatıların tarihsel doğruluğu (arkeolojik yangın izleri bulunmakla birlikte "tam nüfus yok oluşu" anlatısının klasik tarih yazımında edebi bir kahramanlık kalıbı olarak abartıldığı değerlendiriliyor).
- Kentin Tunç Çağı (Hitit metinlerindeki "Awarna") katmanının akropoldeki tam konumu.
Araştırma Tarihi
1838–1844
İngiliz gezgin Charles Fellows kenti keşfetti ve İngiliz donanmasıyla çok sayıda kabartmalı mezar anıtını Londra'ya taşıdı.
1950–2010
Pierre Demargne, Henri Metzger, Christian Le Roy ve Jacques des Courtils yönetiminde Fransız kazı heyeti 60 yıl boyunca kenti kazdı.
1988
Xanthos-Letoon ortak alanı UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne kaydedildi.
2011
Kazı başkanlığı Akdeniz Üniversitesi'nden Burhan Varkıvanç'a, ardından Erdoğanipp/Sema Atik Korkmaz dönemlerine geçti.